Početna strana
 
Montrealski principi ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava žena

Montrealski principi su usvojeni na sastanku eksperata održanom od 7. do 10. decembra 2002. godine u Montrealu, Kanada. Ovi principi su ponuđeni kao smernice u interpretaciji i implementaciji garancija nediskriminatornog i ravnopravnog vršenja i uživanja ekonomskih, socijalnih u kulturnih prava, koja stoje, između ostalog u članovima 3 i 2(2) Međunarodnog pakta o ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima, kako bi žene mogle da uživaju ova prava potpuno i ravnopravno.

Učesnice sastanka u Montrealu su bile: Sneh Aurora, Fareda Banda, Reem Bahdi, Stephanie Bernstein, Gwen Brodsky, Ariane Brunet, Christine Chinkin, Mary Shanthi Dairiam, Shelagh Day, Leilani Farha, Ruth Goba, Soledad Garcia Muñoz, Sara Hossain, Lucie Lamarche, Marianne Møllmann, Dianne Otto, Karrisha Pillay, Inés Romero i Alison Symington. One su se jednoglasno usaglasile oko  sledećih principa :

A. UVOD

Polna ili rodna neravnopravnost je problem koji doživljavaju prvenstveno žene. Sistemi i pretpostavke koji prouzrokuju neravnopravnost žena u pogledu ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava su često nevidljivi  zato što su duboko ugrađeni u društvene odnose, kako javne tako i privatne, u  svim državama. Priznavanje ove sistemske i utemeljene diskriminacije je bitan korak u izvršavanju garancija nediskriminacije i ravnopravnosti.

Pod izrazima “rod” i “pol” podrazumeva se niz ekonomskih, socijalnih, kulturnih, političkih i bioloških normi ponašanja koje se smatraju prikladnim za žene i muškarce. Implicitno u takvom razumevanju “rodnih” ili “polnih” odnosa je da su muške i ženske norme uobličene tako da privileguju muškarce a diskriminišu žene. “Rodna” i “polna” diskriminacija  može se koristiti naizmenično, jer i jedan i drugi termin “rodna neravnopravnost” i “polna neravnopravnost” se koriste u odnosu na nepovoljan položaj žena. Da bi se istaklo ovakvo razumevanje nepovoljnog položaja žena, Montrealski principi koriste termine ”diskriminacija žena” ili “neravnopravnost žena” gde god je to moguće.

Ekonomska, socijalna i kulturna prava imaju posebno značenje za žene, zato što su kao grupa nesrazmerno više pogođene siromaštvom, kao i društvenom i kulturnom marginalizacijom. Siromaštvo žena je centralna manifestacija i direktan rezultat njihove manje ekonomske, društvene i političke moći. Kao rezultat, siromaštvo žena ojačava njihovu podređenost i ograničava uživanje drugih prava.

Povelja Ujedinjenih nacija (UN) nalaže opšte poštovanje i čuvanje svih ljudskih prava, uključujući pravo žena da ravnopravno vrše i uživaju svoja ekonomska, socijalna i kulturna prava [1] . Svi regionalni i globalni instrumenti koji se bave ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima sadrže garancije o nediskriminaciji i ravnopravnom uživanju ovih prava od strane žena [2] . Izražavanje globalne saglasnosti o ovome se nalazi u članovima 3 i 2(2)  Međunarodnog pakta o ekonomskim, socijalnim I kulturolskim pravima.

U političkom kontekstu početkom 21. veka veoma je važno podvući ovaj dugoročan, međunarodni konsenzus koji se tiče primata ljudskih prava.Nedostatak usaglašenog prioriteta obezbeđivanja  opšteg uživanja ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava nesrazmerno ugrožava žene. Socijalna i ekonomska obespravljenost koja posebno pogađa žene je produbljena konfliktnim i postkonfliktnim situacijama i prilikom uvođenja sankcija. Komitet za ekonomska, socijalna i kulturna prava je naveo da se ekonomska, kulturna i socijalna prava moraju uzeti u obzir kada se postavljaju sankcije i države članice Pakta bi trebalo da vode računa o patnjama koje će takve sankcije verovatno ostaviti na određene grupe kao sto su žene. Kao što je Savet bezbednosti UN priznao, mir i ravnopravnost žena su neraskidivo povezani [3] .

Neravnopravnost u životima žena koja je duboko usađena u istoriju, tradiciju i kulturu [4] utiče na njihov pristup uživanje ekonomskih, socijalnih i kulturmih prava. Da bi se obezbedilo da žene uživaju ova prava, ona moraju biti vršena na način koji ima u vidu okruženje u kojem žive. Na primer, tradicionalna uloga žena i devojaka kao prvenstveno onih koji brinu o deci, starijim osobama i bolesnima, ograničava slobodu kretanja i time njihov pristup plaćenom radu i obrazovanju. Ekonomska i socijalna devalvacija rada, plaćenog i neplaćenog, koji žene tradicionalno obavljaju od ranih godina, dopronosi dalje u dovođenju žena u neravnopravan ekonomski i socijalni položaj. Ovi faktori im smanjuju sposobnost zarađivanja i ekonomsku nezavisnost i doprinose visokom stepenu siromaštva među ženama u celom svetu. Tradicionalni, istorijski, religiozni i kulturni stavovi se takođe koriste da bi se opravdala i ustalila diskriminacija žena od strane državnih i privatnih institucija u pogledu ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava, uključujući zdravstvene usluge i obrazovanje.

Neravnopravnost žena u pogledu uživanja ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava doprinosi njihovoj ekonomskoj zavisnosti, negiranju lične autonomije i nedostatku osposobljavanja. Ovo zauzvrat dalje ograničava ženinu mogućnost da učestvuje u javnom zivotu, uključujući forume za ekonomsku, socijalnu, političku i pravnu politiku i odlučivanje. Kako je Komitet za eliminaciju diskriminacije žena konstatovao: ”Politike koje su razvijane i odluke koje su donete samo od strane muškaraca odražavaju samo deo ljudskog iskustva i potencijala.” [5] Manje je verovatno da će takve politike i odluke imati u vidu posledice na rodnost i ekonomske i socijalne faktore koji utiču na život žena.

Ekonomska, socijalna i kulturna prava, i građanska i politička prava su naročito nedeljiva i međusobno povezana u životima žena: neravnopravnost u pogledu ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava umanjuje mogućnost ženae da uživaju građanska i politička prava, što ograničava njihovu sposobnost da utiču na donošenje odluka u javnom životu.

Posto su “sva ljudska prava opšta, nedeljiva, međuzavisna i međupovezana” [6] jednakost u pogledu građanskih i političkih prava [7] je smanjena ukoliko upražnjavanje i uživanje ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava nije obezbeđeno.Naročito je važno da je pravo žene na jednako uživanje ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava priznato i istaknuto u sadašnjim uslovima neoliberalizma i ekonomske globalizacije. Politika privatizacije, ekonomske mere štednje i strukturološko prilagođavanje imaju negativan uticaj na žene [8] . Npr. žene su obično najviše pogođene ekonomskom tranzicijom, finansijskom krizom i rastućom stopom nezaposlenosti. Delimično to je zato što se od žena očekuje da obezbede usluge koje su ukinute, kao što je briga za čuvanje dece, starijih osoba i bolesnih, zato što žene često imaju nesigurne, honorarne poslove, one su normalno prve koje će ostati bez posla. Pored toga, siromaštvo može dovesti do smanjenja količine hrane koju unose žene i devojke; devojčice će pre napustiti školu; veliki broj žena je prinuđen da migrira; mnogo je češća trgovina ženama i njihovo izlaganje nasilju i bolestima. Ekonomska i politička nesigurnost izazivaju privatne i javne jake reakcije u odnosu na prava žena koja se mogu izraziti kroz nasilje i obrazložiti kao način da se odbrani kultura i tradicija.

Da bi se u potpunosti izvršila prava data u članovima 3 i 2(2) Međunarodnog pakta o ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima i slične garancije u drugim instrumentima ljudskih prava zahteva se razumevanje koje se fokusira na potčinjenost, stereotipe i strukturalni nedostatak koji žene doživljavaju. To se zahteva više nego samo formalno, pravno priznanje ravnopravnosti među polovima. To zahteva angažovanje svih odgovornih strana da preduzmu neophodne korake da javno iznesu aktuelni materijalni i socijalni nepovoljan položaj žena.

B. DEFINICIJA EKONOMSKIH, SOCIJALNIH I KULTURNIH PRAVA žENA

1. Ekonomska, socijalna i kulturlna prava žena uključuju, ali nisu ograničena na pravo na:

  • Adekvatan životni standard koji obuhvata:
    -         hranu
    -         vodu
    -         odeću
    -         stanovanje i slobodu od prinudnog iseljavanja
    -         stalno poboljšanje životnog standarda;

Vidi za primere: Međunarodni pakt o ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima (ICESCR) član 11(1) i (2); Konvencija o eliminaciji svih oblika diskriminacije žena (CEDAW) član 14(2)(4);Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima (UDHR) član 25; Univerzalnadeklaracija o iskorenjivanju gladi i pothranjenosti (UDEHM) član 1; Deklaracija o pravu na razvoj (DRD) član 8(1); Komitet za ekonomska, socijalna i kulturna prava, Opšti komentar 15 (“Pravo na vodu”); Dodatni protokol američkoj konvenciji o ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima (San Salvadorski protokol) član 12; Rimska deklaracija o obezbeđenju hrane; Istambulska deklaracija i program delovanja u pogledu ljudskih naselja. [9]

  • Najvisi mogući standard mentalnog i fizičkog zdravlja tokom čitavog života  uključujući reproduktivno i seksualno zdravlje i slobodu;

Vidi za primere: ICESR član 10(2) i 12; Međunarodni pakt o građanskim i političkim pravima (ICCPR) član 6(4) i 18(4); Deklaracija o eliminaciji svih oblika diskriminacije žena (DEDAW) član 9(e); CEDAW član 10(4),11(2)(a) i 12  UDHR član 25; Deklaracija o populaciji i razvoju para. 7; Pekinšku deklaraciju i Platformu  za akcije para.89, 94, i 96; Američku konvenciju o ljudskim pravima (ACHR) član 4(5); Protokol iz San Salvadora član 10; Međuamerička konvencija o zaštiti, kažnjavanju i iskorenjivanju nasilja nad ženama (ICPPEVAW) član 4(b); Američka deklaracija o pravima i obavezama muškaraca (ADRDM) član xi; Deklaracija o društvenom progresu i razvoju (DSPD) član 3; Afrička povelja o ljudskim pravima i pravima naroda (Afrička povelja) član 16; Komitet o eliminaciji diskriminacije protiv žena, Opšti komentar 24. [10] .

  • Jednako pravo na nasleđivanje i vlasništvo nad zemljom i imovinom;

Vidi za primere: ICESCR član 11(1); CEDAW članovi 13(b),14(20(e) i (g),15(2) i 16(h); DRD čllan 8(1); Međunarodna konvencija o eliminaciji svih oblika rasne diskriminacije (CERD) članovi 5(d)(v) i 5 (d)(vi); UDHR član 17; ACHR član 21; Afrička povelja član 14, Pekinška deklaracija i Platforma za akciju , parag.  61(b),62, i 63. [11] .

  • Socijalna bezbednost, socijalna zaštita,socijalno osiguranje i socijalne institucije uključujući i posebnu pomoć pre, tokom i posle rađanja;

Vidi za primere: ICESCR članovi 9 i 10(2); CERD član 5(e)(iv); DEDAW član 10(1)(c); CEDAW članovi 11(1)(e),11(2)(a), i 14(2)(c); MPC članovi4 i 6; UDHR član 22,23(1) i 25(1); Protokol iz San salvadora članovi 9(2) i 15 (3)(a); ADRDM član xvi; ICCPEVAW, član 8; CRC član 28. [12]

  • Obrazovanje i osposobljavanje;

Vidi za primere: ICESCR članovi 6 i 13; CEDAW članovi 10 i 14(2)(d); DEDAW član 9; UDEHM član 4; CERD član 5(e)(v); UDHR član 26; ACHR član 17(1); ICPPEVAW član 6(b); Protokol iz San salvadora član 13(1)(2) i (3); CRC član 28; Konvencija protiv diskriminacije u obrazovanju član 1; ADRDM član xii; Pekinška deklaracija i Platforma za akciju parag. 69. . [13]

  • Sloboda na izbor zanimanja kao i pravedne i povoljne uslove rada uključujući pravedne nadnice, jednako novčano nagrađivanje i zaštitu od seksualne diskriminacije na poslu;

Vidi za primere: ICESCR članovi 6 (1),6(2) i 7; CEDAW članovi 11(!9c),(f); CERD član 5(e); ICCPR član 8 (3)(a); DEDAW član 10(1)(a); Konvencija o ukidanju prinudnog rada (AFLC) član 1; DSPD član 6; UDHR članovi 4 i 23; Deklaracija o eliminaciji nasilja nad ženama (DEVAW) član 3; ACHR član 6(2); Afrička povenja članovi 5 i 15; ADRDM član xiv; Protokol iz San Salvadora članovi 6 i 7; Konvencija za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda (CPHRFF) član 4(2); MPC član 8; Konvencija o jednakom nagrađivanju (ERC) član 1; Konvencija o politici zapošljavanja, član 1(1) i 2(b). [14]

  • Osnivanje i uključivanje u sindikate;

Vidi za primerei.: ICESCR član 8; ICCPR član 22: CERD član 5(e)(ii); DSPD član 10; Protokol iz San Salvadora, član 8; Konvencija Međunarodne organizacije rada (ILO) o slobodi udruživanja i zaštiti prava na organizovanje. [15]

  • Zaštita od ekonomske eksploatacije;

Vidi za primere : ICESCR članovi 8 i 10(3); ICCPR član 8; Dopuna konvencije o ukidanju ropstva, trgovine robovima i institucijama i praksi sličnim ropstvu, član 1 (b); CRC član 32; ILO Konvencija o najgorem obliku rada dece; UDHR član 4; ACHR član 6. [16] Zaštita od prinudnog i dogovorenog braka;

Vidi za primere: ICESCR član 10(1); CEDAW član 16 (1)(b); DEDAW član 6(2)(a);ICCPR član 23(3); konvencija o pristanku na brak, minimakne godine za brak i registraciju braka (bračna konvencija) član 1; CERD član 5(d)(iv); UDHR član 16(“); ACHR član 17(3). [17]

  • Čista i zdrava sredina;

Vidi za primere : ICESCR član 12 (2)(b); Afrička povelja član 24. [18]

  • Učestvovanje u kulturnom životu. .

Vidi za primere : ICESCR član 15(1)(a); CRC član 29 (1)(c); CEDAW član 13(c); ICCPR član 27; DEVAW član 3; CERD član 5(e)(vi); UDHR član 27; ACHR član 26; Afrička povelja član 17(2) i 22(1); ICPPEVAW član 5; Protokol iz San salvadora članovi 14(1)(a) i (b). [19]

  • Pravo na patentiranje i intelektulanu svojinu;

Vidi za primere: ICESCR član 15(1)(c); Protokol iz San salvadora član 14(c). [20]

  • Državljanstvo  i pravo na prenošenje državljanstva na decu;

Vidi za primere: CEDAW član 9; DEDAW član 5; Konvencija o državljanstvu udatih žena (CNMW) član 1; Konvencija o statusu izbeglica (CSR) član 2; UDHR, član 15; ACHR član 20; CERD član 5(d)(iii). [21]

  • Zabrana trgovine ljudima i eksploatacije; priznavanje ljudskih prava osobama koje su bile žrtve trgovaca ljudima

Vidi za primere: CEDAW član 6; DEDAW član 8; DEVAW član 2(b); CRC članovi 34 i 35; ICPPEVAW član 2(b); Protokol o prevenciji, suzbijanju i kažnjavanju trgovine ljudima, naročito žena i dece, Dopuna konvenciji Ujedinjenih nacija o međunarodnom organozovanom kriminalu. [22]

2. Nedeljivost i međuzavisnost prava

Ekonomska, socijalna i kulturna prava su nedeljiva, međuzavisna i međusobno povezana. U stvarnom životu žena teško je odvojiti ta prava. Na primer, ženino pravo na život je isto toliko ugroženo lišavanjem ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava kao i njenim lišavanjem na građanska i politička prava.

3. Nema opravdanja za ograničenja

Ništa u formulaciji ili materiji bilo kog međunarodnog ili regionalnog dokumenta, politike, prakse ili običaja u pogledu ljudskih prava ne može se upotrebiti da se opravda ograničenje prava žene na uživanje i obavljanje ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava.

4. Princip neretrogradnosti

Međunarodno pravo omogućava ženi da zahteva najveći stepen zaštite za svoja prava koja su joj data međunarodnim instrumentima u oblasti ljudskih prava i nacionalnim zakonom, politikom i običajima (običajnim pravom).

C.  PRINCIPI RAVNOPRAVNOSTI I NEDISKRIMINACIJE

5. Polna i rodna neravnopravnost žena

Nejednaki odnosi snaga između muškaraca i žena moraju biti priznati i promenjeni, a ukorenjen neravnopravan položaj žena prouzrokovan ovom neravnotežom moći se mora javno izneti, ako se očekuje da žene postignu pravo na ravnopravno uživanje ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava.

6. Nediskriminacija i ravnopravnost

Pravne garancije o nediskriminaciji bazirane na seksualnim i pravnim garancijama o ravnopravnosti žena, iako izražene na različite načine, izrazi su iste obaveze. Ova obaveza nije ograničena na negativna ograničenja u pogledu države i trećih strana, jer negativna ograniČenja sama po sebi, ne eliminišu uspešno diskriminaciju žena. I pravo na nediskriminaciju i pravo na ravnopravnost obezbeđuju mere koje sprečavaju štetno vladanje i pozitivne korake da se javno iznese dugoročan nepovoljan polozaj žena.

7. Definicija dikriminacije zasnovane na polu

Polna ili rodna diskriminacija  nastaje kada namerno ili nenamerno neki zakon, program ili politika, donošenje ili nedonošenje nekog akta, ima dejstvo ili svrhu da naškodi ili poništi priznanje, upražnjavanje ili uživanje ekonomskih, socijalnih ili kulturnih prava žena.

8. Oblici diskriminacije zasnovane na polu

Polna ili rodna diskriminacija je diskriminacija koja se dešava ženama samo na osnovu činjenice što su žene. Ovo se takođe može doživeti i kao diskriminacija na osnovu bračnog statusa, kao npr. diskriminacija supruga, nevenčanih supruga, neudatih žena, razvedenih ili udovica, ili na osnovu porodičnog statusa, porodične odgovornosti, trudnoće, mogućnosti reprodukcije ili seksualnosti. Seksualno uznemiravanje žena i nasilje nad ženama mora se shvatiti kao oblik seksualne diskriminacije

9. Stvarna ravnopravnost

Ekonomska, socijalna i kulturna prava moraju se interpretirati i izvršavati na način koji obezbeđuje ženama suštinski jednako vršenje i uživanje njihovih prava. Suštinski ravnopravnouživanje prava ne može se postići putem donošenja zakona ili proglašenja politika koje su naizgled neutralne u odnosu na polove. Neutralni zakoni i politike mogu ukoreniti polne nejednakosti zato što ne uzimaju u obzir ekonomski i socijalni neravnopravni položaj žena; tako da oni jednostavno mogu održavati status quo. Ravnopravnost koju propisuje zakon sam po sebi ne obezbeđuje ravnopravnost u stvarnosti. De facto ili suštinska ravnopravnost zahteva da se prava interpretiraju, a politike i programi – kroz koje se prava izvršavaju - projektuju na takav način da uzimaju u obzir društveno konstruisan nepovoljan položaj žena i obezbeđuju ženama ravnopravno korišćenje zakona i mera radi obezbeđivanja  ravopravnosti u materijalnim uslovima. Koliko su koraci prava adekvatni procenjuje se u odnosu na pozadinu stvarnih uslova žena i meri u svetlu efekata politike, zakona i prakse tih uslova.

10. Intersektoralnost

Mnoge žene se susreću za izrazitim oblicima diskriminacije zbog preplitanja fakatora pola i drugih faktora kao što su: rasa, jezik, etnička pripadnost, kultura, religija, invaliditet ili socijalno-ekonomska klasa. Domorodačke žene, žene u migraciji, raseljene i izbeglice doživljavaju posebne oblike diskriminacije zbog preplitanja pola i rase, ili njihovog pola i statusa državljana. Žene se takođe mogu suočiti sa posebnim oblicima diskriminacije zbog svojih godina ili zanimanja i porodičnog statusa, kao samohrane majke ili udovice;zdravstveni status, kao sto je život sa HIV/AIDS;seksualnost, kao što je lezbejstvo; ili zato što se bave prostitucijom.

Ovakva diskriminacija može odrediti oblik ili vrstu diskriminacije, okolnosti pod kojima se događa, posledice diskriminacije i mogućnost odgovarajućeg sredstva borbe protiv nje. Da bi se obezbedilo da sve žene uživaju svoja  ekonomska, socijalna i kulturna prava, specifične mere su potrebne da bi se pokazali različiti načini na koje žene uživaju svoja prava, a što je rezultat odnosa diskriminacije bazirane na polu i diskriminacije bazirane na drugim karakteristikama.

11. Nezavisnost

Žene imaju pravo da vrše i uživaju svoja ekonomska, socijalna i kulturna  prava kao nezavisne osobe. One ne mogu da uživaju ova prava ravnopravno ako se smatraju inferiornim u odnosu na muškarce ili zavisnim od muškaraca, bez obzira da li su ti muškarci članovi porodice ili drugi. Kao rezultat toga, ekonomska, socijalna i kulturna prava moraju se interpretirati i primenjivati na načine koji priznaju potpunu pravnu ličnost žena i njihove nezavisnosti.

D. PREPREKE ZA RAVNOPRAVNO UŽIVANJE ŽENA EKONOMSKIH, SOCIJALNIH I KULTURNIH PRAVA

12. Prepreke

Strukturalne prepreke ravnopravnom vršenju i uživanju žena na ekonomska, socijalna i kulturna prava, uključuju, ali nisu ograničena na: (i) društvene norme, običaje i tradiciju koji ozakonjuju ženinu neravnopravnost; (ii) neuzimanje u obzir nepovoljnog položaja žena ili njihovo osobito iskustvo kada se donose zakoni i mere koji treba da obezbede  ekonomska, socijalna  kulturna prava; (iii) zabrana pristupu pravnim ili administrativnim telima gde se može tražiti pravni lek za kršenje prava; (iv) nedostatak predstavnika žena u procesima odlučivanja; (v) neravnopravan status žena u porodici; (vi) nepriznavanje nerentabilnog posla žena, neohrabrivanje pravičnije podele rada između žena i muškaraca u porodici i zajednici; (vii) zanemarivanje ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava u konfliktnim i postkonfliktnim situacijama; i (viii) različito delovanje ekonomske globalizacije na polove. Ove prepreke moraju se javno obelodaniti i eliminisati kako  bi se obezbedilo da  žene imaju koristi od usvojenih mera za implementaciju ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava.

E. PRAVNE OBAVEZE

13. Opravdanost i  investiciono usmeravanje

Pravo žena na nediskriminaciju i ravnopravnost je sprovedeno kroz pravna tela i administrativne tribunale u svim okolnostima, uključujući kada se postavlja pitanje vladinih investicionih usmeravanja u realizaciji  ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava.

14. Neposredna obaveza

Pravo na nediskriminaciju i na ravnopravno upražnjavanje i uživanje ekonomskih, socijalnih i kulturnihprava nameće neposrednu obavezu državi. Ova obaveza nije podložna progresivnoj realizaciji. Obaveza je neposredna takođe među vladinim telima i polu-državnim učesnicima i drugim grupama koje obavljaju kontrolu usmeravanja.

15. Poštovati, zaštititi, ispuniti i unaprediti

Pravo žene na nediskriminaciju i ravnopravnost nameće četiri određene obaveze državi: obavezU da poštuje, zaštiti, ispuni i unapredi ekonomska, socijalna i kulturna prava žena. Ove četiri obaveze su nedeljive i međusobno zavisne i država ih mora izvršavati istovremeno i odmah.

16. Raspon vladanja

Obaveza da poštuje, štiti i unapredi ekonomska, socijalna i kulturna prava žena zahteva niz delatnosti od strane države. Država se obavezuje da se uzdrži od štetnih delovanja ali i da preduzme pozitivne korakeda unapredi ravnopravnost žena. Od države se zahteva da ukine zakone i politike koji diskriminišu direktno ili indirektno. Od nje se takođe zahteva da garantuje pravo žena na nediskriminaciju i ravnopravno upražnjavanje i uživanje ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava u odgovarajućim domaćim zakonima, kao što su nacionalni ustavi i zakonski propisi o ljudskim pravima i interpretacije običajnih i ličnih prava. Država se obavezuje da reguliše vladanje trećih strana, kao što su poslodavci, vlasnici stanova i davaoci usluga. Država se takođe obavezuje da kreira i sprovodi politiku i programe koji obezbeđuju dugoročni i potpuni efekat ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava žena. Oni mogu da obuhvate usvajanje privremenih, specijalnih mera da bi se ubrzalo ravnopravno uživanje žena njihovih prava, pregled odnosa polova, alokacija resursa u odnosu na polove.

17. Mehanizmi koji omogućuju zahtevanje prava

Država mora da obezbedi da se prava žena na nedikriminaciju i na ravnopravno upražnjavanje i uživanje ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava mogu delotvorno interpretirati i primeniti od strane sudskih i kvazi-sudskih tela koja su nezavisna od vlade. Pored toga, država mora da obezbedi da se pravo na slobodu od diskriminacije i pravo na ravnopravnost interpretiraju suštinski a ne formalno od strane sudskih i kvazi_sudskih tela, da bi se podstaklo jednako uživanje žena ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava. Država, kada nastupa kao strana ili posrednik pred sudskim ili kvazi-sudskim telima mora zagovarati interpretaciju i primenu prava koja će obezbediti ženi njihovo suštinsko uživanje.

18. Maksimalno dostupna (raspoloživa) sredstva

Država mora da upotrebi maksimalno raspoloživa sredstva da poštuje, zaštiti, ispuni i unapredi ekonomska, socijalna i kulturna prava. Maksimalno raspoloživa sredstva se moraju podeliti na način koji obezbeđuje ženama suštinski jednako uživanje  ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava.

19. Trgovina, trgovinski ugovori i međunarodne finansijske institucije

Država ima stalnu obavezu da garantuje ženama jednako uživanje  ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava u njihovom delovanju i donošenju odluka u okviru trgovine, trgovinskih ugovora i ugovora sa, ili učestvovanja u međunarodnim i regionalnim finansijskim institucijama.

20. Neophodna marljivost

Sve države kada učestvuju u međunarodnim finansijskim institucijama, trgovinskim ugovorima, ili programima za pomoć i razvoj primeniće prikladan test marljivosti da bi se procenile, predvidele i sprečile bilo koje nepovoljne posledice trgovinskog ugovora, programa strukturalnog prilagođavanja, humanitarne pomoći ili pomoći u razvoju i druge ekonomske i socijalne politike koje utiču na ekonomska, socijalna i kulturna prava žena. Kada je neko oštećen ovakvim ugovorima ili programima, odgovorna država i institucije primeniće kompenzatorne mere. Ovo se primenjuje na nacionalnim, regionalnim i međunarodnim nivoima, u javnim i privatnim sferama života.

21. Obezbeđivanje osnovnih potreba

U uslovima oskudice, države se moraju pobrinuti da su osnovne potrebe žena zadovoljene, naročito u pogledu zdravstvene nege, pristupa vodi, sanitarnim uslugama, stanovanju, obrazovanju, energiji i socijalnoj zaštiti. Ova obaveza preovladava i u vreme konflikta i postkonfliktnom periodu. Država i druga među-vladina tela moraju da osiguraju da su usluge obezbeđene na takav način koji ne diskriminiše žene i garantuje njihovu ravnopravnost.

22. Privatizacija i odredbe trećih strana

Kada su usluge delimično ili potpuno privatizovane, od države se očekuje da usvoji efektivni regulatorni sistem koji bi kontrolisao distribuciju ovih usluga i davaoci usluga moraju da rade u kooperaciji sa državom da bi obezbedili ženama suštinski jednako korišćenje usluga u realizaciji međunarodnih pravnih obaveza države.

23. Odredbe transnacionalnih korporacija i trećih strana

Država ima obavezu da zahteva od transnacionalnih korporacija i drugih trgovinskih entiteta da, kada obezbeđuju usluge ili programe vezane za uživanje  ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava, garantuju ženama ravnopravno uživanje tih usluga. Države takođe imaju obavezu da spreče transnacionalne korporacije i druge trgovinske entitete u kršenju ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava žena na svojoj teritoriji. Kada se ova prava krše država ima obavezu da obezbedi ženama pravni lek.

24. Priznanje neplaćenog rada - nagrađivanje

Država mora da usvoji specifične mere kojima priznaje ekonomski i društveni doprinos žena koje obavljaju neplaćen rad. Države takođe moraju da obezbede da žene ili određene grupe žena ne obavljaju neproporcionalno veliki deo neplaćenog i nevrednovanog posla u porodicama i zajednicama, uključujući domaće poslove i brigu o deci, bolesnima i starijim osobama.

25. Učešće (participacija)

Države i međuvladina tela moraju da obezbede da žene mogu  da učestvuju u potpunosti u formulaciji, razvoju, izvršavanju i kontroli ekonomskih, socijalnih i kulturnih programa i politika. Oni takođe moraju da obezbede kompletno učestvovanje žena u formulaciji, razvoju, izvršavanju i kontroli posebnih strategija, planova i politika čiji je cilj da eliminišu njihov nepovoljan položaj kao posledicu pola. Ovo može da zahteva od države i međuvladinih tela da osiguraju učešće žena u donošenju odluka gde ne_državni učesnici obezbeđuju programe i usluge koje se odnose na uživanje ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava.

F. KRŠENJA

26. Izvršenje i propusti

Kršenja ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava žena mogu se desiti putem odluke izvršenja i propusta od strane države i drugih aktera koji su nedovoljno regulisani od strane države ili uopste nisu regulisani.

27. Neispravljanje grešaka

Tamo gde su kršena ekonomska, socijalna i kulturna prava žena i određenih grupa žena, država je u obavezi da usvoji konkretne mere kreirane da obezbede trenutno uživanje ovih prava od strane oštećenih žena.

28. Podrivanje (miniranje) prava

Podrivanje prava žena na uživanje i obavljanje njihovih ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava predstavlja kršenje prava. Država podriva ova prava tako što: usvaja previše restriktivnu interpretaciju u obezbeđjivanju davanja prava; zauzima stav da ekonomska, socijalna i kulturna prava nisu opravdana; ograničava ženama i organizacijama koje ih predstavljaju pristup sudskim i kvazi-sudskim telima; implementiraju ravnopravno uživanje žena njihovih prava progresivno, umesto odmah; ne zalaže se za adekvatno finansiranje institucija i institucija koje efektivno sprovode zakon.

29. Retrogradne mere

Usvajanje retrogradnih mera koje dalje smanjuju pristup žena njihovim ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima predstavlja kršenje prava.

30. Nespremnost da upotrebi resurse

Država koja nije spremna da upotrebi maksimum svojih raspoloživih  resursa za realizaciju ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava, krši ekonomska, socijalna i kulturna prava žena.

G. MEHANIZMI I PRAVNI LEKOVI           

31. Sudski i kvazi-sudski mehanizmi

Dražava mora da ustanovi i održava efektivne mehanizme za potpuno zahtevanje i sprovođenje ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava žena, uključujući nezavisne sudove i sudska veća, upravne vlasti, nacionalna ljudska prava i komisije žena. Sudije i drugi presuđivači moraju imati adekvatno obrazovanje u pogledu prava žena na ravnopravnost i ravnopravno uživanje ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava .  Države takođe moraju da ratifikuju odgovarajuće međunarodne i regionalne ugovore koji omogućavaju primenu međunarodnog pravnog leka i procedura bez ograničenja koja bi mogla da podriju ravnopravno vršenje i uživanje žena njihovih ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava.

32. Mehanizmi strategije

Od država se zahteva da obezbede postojanje nacionalnog sistema institucija i mehanizma, uključujući institucije nacionalnih ljudskih prava, komisije, kancelarije ombudsmana, koje će dati podršku razvoju strategije, planova i strategija posebno kreiranih da garantuju ravnopravno vršenje i uživanje ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava.  Sistem mora da garantuje efektno uključivanje stanovišta žena u kreiranju i primeni državnih strategija u ekonomskim, socijalnim i kulturnim sferama.

33. Sredstva za obezbeđenje mehanizama

Države moraju da obezbede institucijama dovoljno finansijskih i fizičkih sredstava i mehanizama koji pružaju garanciju u implementaciji i sprovođenju ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava da bi se osigurala efektivnost i pristup.

34. Pristup

Države moraju da otklone sve prepreke koje sprečavaju pristup žena ili grupa žena institucijama i mehanizmima koji sprovode i implementiraju ekonomska, socijalna i kulturna prava žena i obezbeđuju im informacije koje se odnose na pristup tim pravima. Države takođe moraju da usvoje mere, kao pravnu pomoć, koje će olakšati pristup žena institucijama i mehanizmima koji mogu da implementiraju i sprovedu ekonomska, socijalna i kulturna prava žena.

35. Standardi, podaci i revizija

Država mora da revidira i ispravlja implementaciju i primenjivanje ekonomskih,socijalnih i kulturnih prava žena tako što će razviti standarde u pogledu odnosa polova, metodologije, kriterijume, ciljeve i indikatore, kao i sredstva za rodno razvrstane statističke podatke i za budžetsku analizu kako bi procenila stvarno ravnopravno uživanje ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava žena.

36. Pravni lek

U slučaju povrede prava na nediskriminaciju  ili prava na ravnopravno uživanje  ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava, od države se traži da obezbedi jednu ili više sledećih pravnih lekova sa neiscrpne liste: kompenzaciju, reparaciju, odštetu, povraćaj, rehabilitaciju, garanciju za neponavljanje, deklaracije, javna izvinjenja, obrazovne programe, programe prevencije, revidirane mehanizme, merila i implementacione programe i druge efektivne i odgovarajuće vrste pravnog leka. Država ima obavezu da garantuje da je odgovarajući pravni lek obezbeđen i primenjen.

[1] UN Charter Articles 55, 56, and 103.    

[2] International Covenant on Economic Social and Cultural Rights, Articles 2(2) and 3; American Convention on Human Rights, Article 1(1); Additional Protocol to the American Convention on Human Rights in the Area of Economic, Social and Cultural Rights, Article 3; European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms (read in conjunction with its Protocols), Article 14; African Charter on Human and Peoples’ Rights, Article 2; Cairo Declaration on Human Rights in Islam, Article 1.

[3] Security Council Resolution 1325, 2000.

[4] As identified by the Human Rights Committee at para. 5 in its General Comment 28: Equality of rights between men and women (article 3). 29/03/2000.  CCPR/C/21/Rev.1/Add.10.

[5] CEDAW General Recommendation 23: Political and Public Life. 13/01/97.  Contained in document A/52/38. See para. 13.

[6] United Nations General Assembly, Vienna Declaration and Programme of Action, I.  12/07/93.  A/CONF.157/23 at para 5.

[7] As reiterated in HRC General Comment 28, supra note 4.

[8] Report of Independent Expert, Fantu Cheru, ‘Effects of Structural Adjustment Programmes on Full Enjoyment of Human Rights, UN Doc. E/CN.4/1999/50, 24 February 1999.

[9] International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, 19 December 1966, 993 U.N.T.S. 3, Can. T.S. 1976 No. 46, 6 I.L.M. 360 (entered into force 3 January 1976) [ICESCR]. Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, 18 December 1979, 1249 U.N.T.S. 13, Can. T.S. 1982 No. 31, 19 I.L.M. 33 (entered into force 3 September 1981) [CEDAW]. Universal Declaration of Human Rights, GA Res. 217 (III), UN GAOR, 3d Sess., Supp. No. 13, UN Doc. A/810 (1948) 71 [UDHR]. Universal Declaration on the Eradication of Hunger and Malnutrition, adopted by the World Food Conference, endorsed by GA Res. 3348 (XXIX) 1974, 29th Sess., UN Doc. E/CONF. 65/20 (1974) 1 [UDEHM]. Declaration on the Right to Development, GA Res. 41/128, annex, 41 UN GAOR, 41st Sess., Supp. No. 53, UN Doc. A/41/53 (1986) 186 [DRD]. United Nations Committee on Economic, Social and Cultural Rights, General Comment 15, E/C.12/2002/11, 26 November 2002. Additional Protocol to the American Convention on Economic, Social and Cultural Rights, O.A.S. T.S. No. 69, (1989) 28 I.L.M. 156 (entered into force 16 November 1999) (San Salvador Protocol). Rome Declaration on World Food Security, Food and Agriculture Organization of the United Nations, Report of the World Food Summit, Rome, 13-17 November 1996, Part One (WFS 96/REP) (Rome, 1997), appendix. Istanbul Declaration and Program of Action on Human Settlements, adopted by United Nations Conference on Human Settlements, 4 June 1996.

[10] International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, 19 December 1966, 993 U.N.T.S. 3, Can. T.S. 1976 No. 46, 6 I.L.M. 360 (entered into force 3 January 1976) [ICESCR]. International Covenant on Civil and Political Rights, 19 December 1966, 999 U.N.T.S. 171, Can. T.S. 1976 No. 47, 6 I.L.M. 368 (entered into force 23 March 1976) [ICCPR]. Declaration on the Elimination of Discrimination against Women, GA Res. 2263(XXII), UN GAOR, 22d Sess. (1967) [DEDAW]. Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, 18 December 1979, 1249 U.N.T.S. 13, Can. T.S. 1982 No. 31, 19 I.L.M. 33 (entered into force 3 September 1981) [CEDAW]. Universal Declaration of Human Rights, GA Res. 217 (III), UN GAOR, 3d Sess., Supp. No. 13, UN Doc. A/810 (1948) 71 [UDHR]. Cairo Declaration on Population and Development, adopted at the International Conference of Parliamentarians on Population and Development, Cairo, 4 September 1994. Report of the Fourth World Conference on Women: Platform for Action, A/Conf.177/20, 17 October 1995 [hereinafter Platform for Action]. Convention on the Rights of the Child, 20 November 1989, 1577 U.N.T.S. 3, 28 I.L.M. 1456 (entered into force 2 September 1990) [CRC]. American convention on Human Rights, 22 November 1969, 1144 U.N.T.S. 143, O.A.S. T. S. No. 36 (entered into force 18 July 1978) [ACHR]. Additional Protocol to the American Convention on Economic, Social and Cultural Rights, O.A.S. T.S. No. 69, (1989) 28 I.L.M. 156 (entered into force 16 November 1999) (San Salvador Protocol).  Inter-American Convention on the Protection, Punishment and Eradication of Violence Against Women, 9 June 1994, 33 I.L.M. 1534 (entered into force 5 March 1995) [ICPPEVAW]. American Declaration on the Rights and Duties of Man, adopted at the Ninth Annual International Conference of American States, Bogota, 1948. Declaration on Social Progress and Development, GA Res. 2542 (XXIV), 24 UN GAOR 24th Sess., Supp. No. 30, UN Doc. A/7630 (1969) 49 [DSPD]. Declaration on the Right to Development, GA Res. 41/128, annex, 41 UN GAOR, 41st Sess., Supp. No. 53, UN Doc. A/41/53 (1986) 186 [DRD]. Maternity Protection Convention, 2000, 15 June 2000, I.L.O. No. 183, 40 I.L.M. 2 (entered into force 7 February 2002) [MPC]. African Charter on Human and Peoples’ Rights, 27 June 1981, 1520 U.N.T.S. 217, 21 I.L.M. 58 (1982) (entered into force 21 October 1986) [African Charter]. Committee on the Elimination of Discrimination Against Women, General Comment 24, 2 February 1999.

[11] International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, 19 December 1966, 993 U.N.T.S. 3, Can. T.S. 1976 No. 46, 6 I.L.M. 360 (entered into force 3 January 1976) [ICESCR]. Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, 18 December 1979, 1249 U.N.T.S. 13, Can. T.S. 1982 No. 31, 19 I.L.M. 33 (entered into force 3 September 1981) [CEDAW]. Declaration on the Elimination of Discrimination against Women, GA Res. 2263(XXII), UN GAOR, 22d Sess. (1967) [DEDAW]. Declaration on the Right to Development, GA Res. 41/128, annex, 41 UN GAOR, 41st Sess., Supp. No. 53, UN Doc. A/41/53 (1986) 186 [DRD]. International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination,  7 March 1966, 660 U.N.T.S. 195, 5 I.L.M. 352 (entered into force 4 January 1969) [CERD]. Universal Declaration of Human Rights, GA Res. 217 (III), UN GAOR, 3d Sess., Supp. No. 13, UN Doc. A/810 (1948) 71 [UDHR]. American convention on Human Rights, 22 November 1969, 1144 U.N.T.S. 143, O.A.S. T. S. No. 36 (entered into force 18 July 1978) [ACHR]. African Charter on Human and Peoples’ Rights, 27 June 1981, 1520 U.N.T.S. 217, 21 I.L.M. 58 (1982) (entered into force 21 October 1986) [African Charter]. Report of the Fourth World Conference on Women: Platform for Action, A/Conf.177/20, 17 October 1995 [hereinafter Platform for Action].

[12] International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, 19 December 1966, 993 U.N.T.S. 3, Can. T.S. 1976 No. 46, 6 I.L.M. 360 (entered into force 3 January 1976) [ICESCR]. International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination,  7 March 1966, 660 U.N.T.S. 195, 5 I.L.M. 352 (entered into force 4 January 1969) [CERD]. Declaration on the Elimination of Discrimination against Women, GA Res. 2263(XXII), UN GAOR, 22d Sess. (1967) [DEDAW]. Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, 18 December 1979, 1249 U.N.T.S. 13, Can. T.S. 1982 No. 31, 19 I.L.M. 33 (entered into force 3 September 1981) [CEDAW]. Maternity Protection Convention, 2000, 15 June 2000, I.L.O. No. 183, 40 I.L.M. 2 (entered into force 7 February 2002)[MPC]. Universal Declaration of Human Rights, GA Res. 217 (III), UN GAOR, 3d Sess., Supp. No. 13, UN Doc. A/810 (1948) 71 [UDHR]. Additional Protocol to the American Convention on Economic, Social and Cultural Rights, O.A.S. T.S. No. 69, (1989) 28 I.L.M. 156 (entered into force 16 November 1999) (San Salvador Protocol). American Declaration on the Rights and Duties of Man, adopted at the Ninth Annual International Conference of American States, Bogota, 1948. Inter-American Convention on the Protection, Punishment and Eradication of Violence Against Women, 9 June 1994, 33 I.L.M. 1534 (entered into force 5 March 1995) [ICPPEVAW]. Convention on the Rights of the Child, 20 November 1989, 1577 U.N.T.S. 3, 28 I.L.M. 1456 (entered into force 2 September 1990) [CRC].

[13] International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, 19 December 1966, 993 U.N.T.S. 3, Can. T.S. 1976 No. 46, 6 I.L.M. 360 (entered into force 3 January 1976) [ICESCR]. Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, 18 December 1979, 1249 U.N.T.S. 13, Can. T.S. 1982 No. 31, 19 I.L.M. 33 (entered into force 3 September 1981) [CEDAW]. Declaration on the Elimination of Discrimination against Women, GA Res. 2263(XXII), UN GAOR, 22d Sess. (1967) [DEDAW]. Universal Declaration on the Eradication of Hunger and Malnutrition, adopted by the World Food Conference, endorsed by GA Res. 3348 (XXIX) 1974, 29th Sess., UN Doc. E/CONF. 65/20 (1974) 1 [UDEHM]. International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination,  7 March 1966, 660 U.N.T.S. 195, 5 I.L.M. 352 (entered into force 4 January 1969) [CERD]. Universal Declaration of Human Rights, GA Res. 217 (III), UN GAOR, 3d Sess., Supp. No. 13, UN Doc. A/810 (1948) 71 [UDHR]. American convention on Human Rights, 22 November 1969, 1144 U.N.T.S. 143, O.A.S. T. S. No. 36 (entered into force 18 July 1978) [ACHR]. Inter-American Convention on the Protection, Punishment and Eradication of Violence Against Women, 9 June 1994, 33 I.L.M. 1534 (entered into force 5 March 1995) [ICPPEVAW]. Additional Protocol to the American Convention on Economic, Social and Cultural Rights, O.A.S. T.S. No. 69, (1989) 28 I.L.M. 156 (entered into force 16 November 1999) (San Salvador Protocol). Convention on the Rights of the Child, 20 November 1989, 1577 U.N.T.S. 3, 28 I.L.M. 1456 (entered into force 2 September 1990) [CRC]. Convention Against Discrimination in Education, 429 U.N.T.S. 93, B.T.S. 44 (1962) (entered into force 22 May 1962). American Declaration on the Rights and Duties of Man, adopted at the Ninth Annual International Conference of American States, Bogota, 1948. Report of the Fourth World Conference on Women: Platform for Action, A/Conf.177/20, 17 October 1995 [hereinafter Platform for Action].

[14] International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, 19 December 1966, 993 U.N.T.S. 3, Can. T.S. 1976 No. 46, 6 I.L.M. 360 (entered into force 3 January 1976) [ICESCR]. Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, 18 December 1979, 1249 U.N.T.S. 13, Can. T.S. 1982 No. 31, 19 I.L.M. 33 (entered into force 3 September 1981) [CEDAW]. International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination,  7 March 1966, 660 U.N.T.S. 195, 5 I.L.M. 352 (entered into force 4 January 1969) [CERD]. International Covenant on Civil and Political Rights, 19 December 1966, 999 U.N.T.S. 171, Can. T.S. 1976 No. 47, 6 I.L.M. 368 (entered into force 23 March 1976) [ICCPR]. Declaration on the Elimination of Discrimination against Women, GA Res. 2263(XXII), UN GAOR, 22d Sess. (1967) [DEDAW]. Abolition of Forced Labour Convention (ILO No. 105), 25 June 1957, 320 U.N.T.S. 291, Can. T.S. 1960 No. 21 (entered into force 17 January 1959) [AFLC]. Declaration on Social Progress and Development, GA Res. 2542 (XXIV), 24 UN GAOR 24th Sess., Supp. No. 30, UN Doc. A/7630 (1969) 49 [DSPD]. Universal Declaration of Human Rights, GA Res. 217 (III), UN GAOR, 3d Sess., Supp. No. 13, UN Doc. A/810 (1948) 71 [UDHR]. Declaration on the Elimination of Violence Against Women, GA Res. 48/104, UN GAOR, 48th Sess., Supp. No. 49, UN Doc. A/48/49 (1993) 217 [DEVAW]. American convention on Human Rights, 22 November 1969, 1144 U.N.T.S. 143, O.A.S. T. S. No. 36 (entered into force 18 July 1978) [ACHR]. African Charter on Human and Peoples’ Rights, 27 June 1981, 1520 U.N.T.S. 217, 21 I.L.M. 58 (1982) (entered into force 21 October 1986) [African Charter]. American Declaration on the Rights and Duties of Man, adopted at the Ninth Annual International Conference of American States, Bogota, 1948. Additional Protocol to the American Convention on Economic, Social and Cultural Rights, O.A.S. T.S. No. 69, (1989) 28 I.L.M. 156 (entered into force 16 November 1999) (San Salvador Protocol). Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms, 4 November 1950, 213 U.N.T.S. 222, E.T.S. No. 5 (entered into force 3 September 1953) [CPHRFF]. Maternity Protection Convention, 2000, 15 June 2000, I.L.O. No. 183, 40 I.L.M. 2 (entered into force 7 February 2002)[MPC]. Equal Remuneration Convention, 29 June 1951, 165 U.N.T.S. 303, ILO No. 100 (entered into force 23 May 1953) [ERC]. Convention on Employment Policy, ILO No. 122 (adopted 9 July 1964). ILO Declaration on Fundamental Principles and Rights at Work, (1998) 37 I.L.M. 1233 (signed 19 June 1998). Inter-American Convention on the Protection, Punishment and Eradication of Violence Against Women, 9 June 1994, 33 I.L.M. 1534 (entered into force 5 March 1995) [ICPPEVAW].

[15] International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, 19 December 1966, 993 U.N.T.S. 3, Can. T.S. 1976 No. 46, 6 I.L.M. 360 (entered into force 3 January 1976) [ICESCR]. International Covenant on Civil and Political Rights, 19 December 1966, 999 U.N.T.S. 171, Can. T.S. 1976 No. 47, 6 I.L.M. 368 (entered into force 23 March 1976) [ICCPR]. International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination,  7 March 1966, 660 U.N.T.S. 195, 5 I.L.M. 352 (entered into force 4 January 1969) [CERD]. Declaration on Social Progress and Development, GA Res. 2542 (XXIV), 24 UN GAOR 24th Sess., Supp. No. 30, UN Doc. A/7630 (1969) 49 [DSPD]. Additional Protocol to the American Convention on Economic, Social and Cultural Rights, O.A.S. T.S. No. 69, (1989) 28 I.L.M. 156 (entered into force 16 November 1999) (San Salvador Protocol). ILO Convention on Freedom of Association and Protection of the Right to Organize, 68 U.N.T.S. 17, ILO No. 87 (adopted 9 July 1948).

[16] International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, 19 December 1966, 993 U.N.T.S. 3, Can. T.S. 1976 No. 46, 6 I.L.M. 360 (entered into force 3 January 1976) [ICESCR]. International Covenant on Civil and Political Rights, 19 December 1966, 999 U.N.T.S. 171, Can. T.S. 1976 No. 47, 6 I.L.M. 368 (entered into force 23 March 1976) [ICCPR]. Supplementary Convention on the Abolition of Slavery, the Slave Trade and Institutions and Practices Similar to Slavery, 226 U.N.T.S. 3, C.T.S. 1963/7 (entered into force 30 April 1957). Convention on the Rights of the Child, 20 November 1989, 1577 U.N.T.S. 3, 28 I.L.M. 1456 (entered into force 2 September 1990) [CRC]. ILO Convention on Worst Forms of Child Labour, ILO No. 182 (adopted 19 November 2000). Universal Declaration of Human Rights, GA Res. 217 (III), UN GAOR, 3d Sess., Supp. No. 13, UN Doc. A/810 (1948) 71 [UDHR]. American convention on Human Rights, 22 November 1969, 1144 U.N.T.S. 143, O.A.S. T. S. No. 36 (entered into force 18 July 1978) [ACHR].

[17] International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, 19 December 1966, 993 U.N.T.S. 3, Can. T.S. 1976 No. 46, 6 I.L.M. 360 (entered into force 3 January 1976) [ICESCR]. Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, 18 December 1979, 1249 U.N.T.S. 13, Can. T.S. 1982 No. 31, 19 I.L.M. 33 (entered into force 3 September 1981) [CEDAW]. Declaration on the Elimination of Discrimination against Women, GA Res. 2263(XXII), UN GAOR, 22d Sess. (1967) [DEDAW]. International Covenant on Civil and Political Rights, 19 December 1966, 999 U.N.T.S. 171, Can. T.S. 1976 No. 47, 6 I.L.M. 368 (entered into force 23 March 1976) [ICCPR]. Convention on Consent to Marriage, Minimum Age for Marriage and Registration of Marriages, 7 November 1962, 521 U.N.T.S. 231, (entered into force 9 December 1964) [Marriage Convention]. International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination,  7 March 1966, 660 U.N.T.S. 195, 5 I.L.M. 352 (entered into force 4 January 1969) [CERD]. Universal Declaration of Human Rights, GA Res. 217 (III), UN GAOR, 3d Sess., Supp. No. 13, UN Doc. A/810 (1948) 71 [UDHR]. American convention on Human Rights, 22 November 1969, 1144 U.N.T.S. 143, O.A.S. T. S. No. 36 (entered into force 18 July 1978) [ACHR].

[18] International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, 19 December 1966, 993 U.N.T.S. 3, Can. T.S. 1976 No. 46, 6 I.L.M. 360 (entered into force 3 January 1976) [ICESCR]. African Charter on Human and Peoples’ Rights, 27 June 1981, 1520 U.N.T.S. 217, 21 I.L.M. 58 (1982) (entered into force 21 October 1986) [African Charter].

[19] International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, 19 December 1966, 993 U.N.T.S. 3, Can. T.S. 1976 No. 46, 6 I.L.M. 360 (entered into force 3 January 1976) [ICESCR]. Convention on the Rights of the Child, 20 November 1989, 1577 U.N.T.S. 3, 28 I.L.M. 1456 (entered into force 2 September 1990) [CRC]. Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, 18 December 1979, 1249 U.N.T.S. 13, Can. T.S. 1982 No. 31, 19 I.L.M. 33 (entered into force 3 September 1981) [CEDAW]. International Covenant on Civil and Political Rights, 19 December 1966, 999 U.N.T.S. 171, Can. T.S. 1976 No. 47, 6 I.L.M. 368 (entered into force 23 March 1976) [ICCPR]. Declaration on the Elimination of Violence Against Women, GA Res. 48/104, UN GAOR, 48th Sess., Supp. No. 49, UN Doc. A/48/49 (1993) 217 [DEVAW]. International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination,  7 March 1966, 660 U.N.T.S. 195, 5 I.L.M. 352 (entered into force 4 January 1969) [CERD]. Universal Declaration of Human Rights, GA Res. 217 (III), UN GAOR, 3d Sess., Supp. No. 13, UN Doc. A/810 (1948) 71 [UDHR]. American convention on Human Rights, 22 November 1969, 1144 U.N.T.S. 143, O.A.S. T. S. No. 36 (entered into force 18 July 1978) [ACHR]. African Charter on Human and Peoples’ Rights, 27 June 1981, 1520 U.N.T.S. 217, 21 I.L.M. 58 (1982) (entered into force 21 October 1986) [African Charter]. Inter-American Convention on the Protection, Punishment and Eradication of Violence Against Women, 9 June 1994, 33 I.L.M. 1534 (entered into force 5 March 1995) [ICPPEVAW]. Additional Protocol to the American Convention on Economic, Social and Cultural Rights, O.A.S. T.S. No. 69, (1989) 28 I.L.M. 156 (entered into force 16 November 1999) (San Salvador Protocol).

[20] International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, 19 December 1966, 993 U.N.T.S. 3, Can. T.S. 1976 No. 46, 6 I.L.M. 360 (entered into force 3 January 1976) [ICESCR]. Additional Protocol to the American Convention on Economic, Social and Cultural Rights, O.A.S. T.S. No. 69, (1989) 28 I.L.M. 156 (entered into force 16 November 1999) (San Salvador Protocol).

[21] Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, 18 December 1979, 1249 U.N.T.S. 13, Can. T.S. 1982 No. 31, 19 I.L.M. 33 (entered into force 3 September 1981) [CEDAW]. Declaration on the Elimination of Discrimination against Women, GA Res. 2263(XXII), UN GAOR, 22d Sess. (1967) [DEDAW]. Convention on the Nationality of Married Women, 20 February 1957, 309 U.N.T.S. 65, Can. T.S. 1960 No. 2 (entered into force 11 August 1958) [CNMW]. Convention Relating to the Status of Refugees, 28 July 1951, 189 U.N.T.S. 137, 158 B.S.P. 499 (entered into force April 22, 1954) [CSR]. Universal Declaration of Human Rights, GA Res. 217 (III), UN GAOR, 3d Sess., Supp. No. 13, UN Doc. A/810 (1948) 71 [UDHR]. American convention on Human Rights, 22 November 1969, 1144 U.N.T.S. 143, O.A.S. T. S. No. 36 (entered into force 18 July 1978) [ACHR]. International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination,  7 March 1966, 660 U.N.T.S. 195, 5 I.L.M. 352 (entered into force 4 January 1969) [CERD].

[22] Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, 18 December 1979, 1249 U.N.T.S. 13, Can. T.S. 1982 No. 31, 19 I.L.M. 33 (entered into force 3 September 1981) [CEDAW]. Declaration on the Elimination of Discrimination against Women, GA Res. 2263(XXII), UN GAOR, 22d Sess. (1967) [DEDAW]. Declaration on the Elimination of Violence Against Women, GA Res. 48/104, UN GAOR, 48th Sess., Supp. No. 49, UN Doc. A/48/49 (1993) 217 [DEVAW]. Convention on the Rights of the Child, 20 November 1989, 1577 U.N.T.S. 3, 28 I.L.M. 1456 (entered into force 2 September 1990) [CRC]. Inter-American Convention on the Protection, Punishment and Eradication of Violence Against Women, 9 June 1994, 33 I.L.M. 1534 (entered into force 5 March 1995) [ICPPEVAW]. Protocol to Prevent, Suppress and Punish Trafficking in Persons, Especially Women and Children, Supplementing the United Nations Convention Against Transnational Organized Crime, (2001) 40 I.L.M. 335 (not yet in force).